نویسنده: امام محمد بن ادریس شافعی رحمه الله
ترجمة: علامه برقعی
از ديرزماني است كه بررسیهاي علم، براي يافتن علت ظاهري خواب آغاز گرديده است. خواب چيست و تفسير آنچه كه در خواب رونما ميشود چه ميباشد؟ سؤالي است كه علم جديد از بيان پاسخ روشن براي آن ناتوان بوده است.
در آغاز امر، اسباب و عللي كه پديد آورندهء خواب اند، با تفسيرهاي گونه گون، اما نادرست علمي رو به رو گرديد. عدهيي از دانشمندان خواب را تمايل نيرومند انسان خسته براي استراحت تعبير نمودند. اما اين تفسير به اين دليل ابطال شد كه تنها انسانهاي خسته و كوفته نيستند كه خواب ميشوند بلكه همهء انسانها، چه آنها كه درگير كارهاي شاقّه و پرزحمت اند، و چه آنها كه در بستر ناز و نعمت افتادهاند، نياز شديدي به خواب داشته و در ساعاتي معين ميخوابند. بنابراين هيچ يك از آسودگي جسمي و راحت رواني نميتوانند نياز به خواب را در اين انسان مستريح و مرفه برطرف گردانند.
نویسنده: امام محمد بن ادریس شافعی رحمه الله
ترجمة: علامه برقعی
از ديرزماني است كه بررسیهاي علم، براي يافتن علت ظاهري خواب آغاز گرديده است. خواب چيست و تفسير آنچه كه در خواب رونما ميشود چه ميباشد؟ سؤالي است كه علم جديد از بيان پاسخ روشن براي آن ناتوان بوده است.
در آغاز امر، اسباب و عللي كه پديد آورندهء خواب اند، با تفسيرهاي گونه گون، اما نادرست علمي رو به رو گرديد. عدهيي از دانشمندان خواب را تمايل نيرومند انسان خسته براي استراحت تعبير نمودند. اما اين تفسير به اين دليل ابطال شد كه تنها انسانهاي خسته و كوفته نيستند كه خواب ميشوند بلكه همهء انسانها، چه آنها كه درگير كارهاي شاقّه و پرزحمت اند، و چه آنها كه در بستر ناز و نعمت افتادهاند، نياز شديدي به خواب داشته و در ساعاتي معين ميخوابند. بنابراين هيچ يك از آسودگي جسمي و راحت رواني نميتوانند نياز به خواب را در اين انسان مستريح و مرفه برطرف گردانند.
دكتور «هريوارد كارنگتون» عضو جمعيت بررسیهاي روحي ميگويد:
«پژوهشگران در گذشته نظريات متعددي را پيرامون تفسير پديدهء خواب ارائه كرده اند، اما همهء اين نظريات به اين علت رد شد كه حتي يكي از آنها هم براي اين پرسش پاسخي واقعي ارائه كرده نتوانست. مثلاً يكي از اين نظريات تحت عنوان «تعاملات كيمياوي» مطرح شده و ميكوشد تا خواب را معلول وجود مواد سمي در داخل جسم وانمود سازد و بگويد: جسم انسان در خلال ساعات بيداري مواد سمي توليد ميكند كه خواب اين مواد سمي را دفع مينمايد. يا نظريّهء ديگري كه خواب را معلول حالات پيچيدهء دوران خون مغز انسان ميداند. يا آناني كه ميگويند خواب معلول وجود غدههاي مخصوصي در بدن است. يا كساني كه خواب را نتيجهء رخوت عضلات ميدانند. كه در واقع هيچ كدام اين نظريات نتوانست تفسير علمي دقيقي را براي اين پديده ارائه نمايد. تا آنكه علم سرانجام اعتراف كرد كه پديدهء خواب، تفسير مادي روشني ندارد بلكه خواب برون فگني موقت روح است و روح در خلال ساعات خواب، به طور موقت از جسم خارج ميشود».
دانشمندان، اين يافتهء جديد علم را پيروزيي ميدانند كه پيروزي ديگري را به دنبال خويش ميكشد چرا كه با اين تفسير، رؤياهايي كه انسان در خواب ميبيند و اين رؤياها بعد از بيداري به مدتي كوتاه و يا طولاني تحقق هم پيدا ميكنند، نيز تفسير ميشود. دانشمندان بعد از آزمايشهاي بسيار به اين نتيجه رسيدند كه اغلب آنچه را كه انسان در خواب ميبيند؛ اعم از آنكه ديدنیهاي وي از مكانهاي معيني باشد يا از انسانهايي معين، چنانچه در بيداري نيز براي اولين بار آن رؤياها را ببيند، فوراً آنها را ميشناسد. دانشمندان از این تطابق دقيق مشاهدات انسان در حالات خواب و بيداري، شگفتزده شدهاند.
از نخستين كساني كه بر وجود اين حقيقت دليل ارائه كرد، دكتور «هدسون تتل» بود. او در كتاب «اسرار روحي» خود ميگويد: «يكي از دلايلي كه اثبات ميكند روح در هنگام خواب از بدن خارج ميشود و به سياحت ميپردازد، آزمايشي است كه بر روي يكي از خانمها انجام گرفت؛ اين خانم كه كور مادرزاد بود، پديدههاي زيادي را در خواب ميديد و به روشني و دقّت عجيبي آنها را تعريف و توصيف ميكرد. چون اين خانم وفات يافت، بلافاصله بعد از فوت جسمش را بالاي ميز تشريح بردند و با تشريح دقيق جسم، مشخص گرديد كه اعصاب بينايي وي از اول مرده بوده و او اساساً از وجود اعصاب بصري محروم بوده است».
اما علم در زماني كه قرآن كريم اين حقيقت را در آيهء 42 سورهء زمر بيان مينمود، كجا بود كه سالهاي متمادي را به دنبال كشف اين حقيقت علمي در وادیهاي گمان و خيال و آزمايش حيران و سرگردان نميماند!
بياييم اين معجزهء علمي قرآن كريم را كه در آيهء 42 سورهء زمر آمده است، با هم مرور نماييم:
اللَّهُ يَتَوَفَّى الأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِهَا وَالَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنَامِهَا فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضَى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَيُرْسِلُ الأُخْرَى إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتفکّرونَ
«خداوند تعالي در وقت مرگ ارواح را قبض مينمايد و آن كس كه نمرده است، قبض ميكند روح آن را در وقت خواب. پس نگاه ميدارد ان را كه حكم مرگ كرده است بر آن. و رها ميكند آن ديگر را تا وقت معين، بي شك در اين حقيقت نشانههاي روشني است براي كساني كه تفکّر كنند»
ملاحظه ميكنيم كه قرآن كريم به روشني و صراحت تمام، خواب را با مرگ همانند شمرده است؛ يعني همان خروج روح از بدن كه در مرگ به طور دايم و در خواب به طور موقت رونما ميشود. بنابراين علماي شريعت با تكيه بر آيات و احاديث، خواب را «موت اصغر» ميدانند و بي آنکه از جدال علمي دانشمندان علوم جديد در رابطه با اين پديده به طور شايد و بايد آگاه باشند همه بر اين عقيده اند كه خواب در واقع مرگ صغري است چه روح انسان در مدت خواب از بدن خارج گرديده و به سير و سياحت روحاني خويش ميپردازد.
باز هم در موضوع «خواب»، قرآن كريم نخستين كتابي است كه از منافع خواب از طرف روز ياد نموده است؛ چنانکه در آيهء 23 سورهء روم ميخوانيم:
وَمِنْ آيَاتِهِ مَنَامُكُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ
«و از نشانههاي قدرت پروردگار، خواب شماست در شب و روز»
در سنت نبوي كه شارح قرآن كريم است نيز ملاحظه ميكنيم كه به خواب چاشتگاه «قيلوله» توصيه شده است.
اما اين امر كه آيا خواب از طرف روز، داراي منافع و فوايدي است يا خير؟ از نظر علم بشري مورد ترديد بود تا آنكه اخيراً علم به راز منافع عظيم خواب روزانه پي برد و دانشمندان عرصهء طب به اتفاق نظر اعلام كردند كه: خوابهاي لحظهيي و كوتاه مدت روزانه، نه فقط خستگي و كوفتگي بدن را برطرف ميسازد، بلكه فشار خون را نيز در حدود 15 ـ 30 ملي متر پايين آورده و از فشار مضاعف بر قلب نير مي¬كاهد و به آن آرامش و توان مجدد ميدهد. چنانكه به مشاهده و تجربه اين امر نيز به اثبات رسيده است كه خواب قبل يا بعد از پرداختن به يك كار بدني يا فكري، در تجديد نشاط و طراوت جسم و فكر و سلامتي عمومي بدن سخت مؤثر و كارساز است.
از آقاي «م ـ ديبو» عضو يكي از دوره¬هاي سناي امريكا و سخنران مشهور آن پرسيدند كه چگونه مي¬تواند چندين شب به طور متوالي سخنراني نموده و در عين حال به كار خستهكن روزانهء خويش نيز ادامه دهد؟ او در پاسخ گفت: «من بانكي از خواب دارم كه هيچ چك بيداري را از آن نميكشم، مگر اينکه در همان روز واپس سهم خواب را به آن واريز ميكنم. بنابراين پشتوانهام در اين بانك هميشه پا بر جاست». مدير تربيت بدني دانشگاه «بيل» به شاگردانش يك نصيحت هميشگي دارد و آن اين است كه «يك لحظه خواب سبك را در نيم روز هرگز فراموش نكنيد».
«ديل كارنگي» نيز، در كتاب «با نگراني وداع و زندگي را آغاز كن» ميگويد: «جان د. روكلفر» توانست دو عدد قياسي را در يكديگر ضرب نمايد: اول اينکه بزرگترين سرمايهء جهان را در زمان خويش به دست آورد، و دوم اينکه تا سن 92 سالگي زندگي كند. اما شما بايد بدانيد كه چگونه او توانست به اين موفقيت دست يابد؟ در رابطه با طول عمر او بايد گفت: شايد دليل نخست آن عامل وراثت باشد، ولي به طور قطع دليل دوم آن عادت نيم ساعت خواب بعد از ظهر روزانهء وي بود كه هر روز در دفتر كارش براي مدت كمي به استراحت ميپرداخت».
و بدين گونه است كه اعجاز آيهء مباركهء 23 سورهء روم در روشنايي علم جديد مبرهن ميگردد.
