مسؤليت هاي چهارگانه بر جوانان مسلمان (1)

دراين زمان چهارمسؤليت مشخص بردوش جوانان مسلمان است كه پيرامون آن صحبت مي كنيم:

1-     مسؤليت بينش صحيح نسبت به اسلام

اولين مسؤليت ازاين مسؤليت هاي چهارگانه برجوانان مسلمان كدام است اولين مسؤليت برآنان فهم درست اسلام است زيرا علم قبل ازعمل است. پس برجوانان مسلمان واجب است كه اسلام را بدان صورتي كه شايسته است بشناسد واگرمي خواهند فهم دقيقي ازدين داشته باشند لازم است بينش درستي نسبت به اسلام داشته باشند؛چون انسانها به اسلام ستم كرده اند وآنچه را كه ازاسلام نيست درآن وارد نموده وآنچه كه جزاساس وتعاليم اسلام است ازآن خارج كرده اند .دردوران گذشته به اسلام به چيزهاي عجيب وغريبي افزودند كه جزء تعاليم اسلام نبود، زيبايي وپاكي آن را زشت وكدر ومسخ گردانيدند وبدعت رواج يافت وانسانها چيزهاي بنام بدعت حسنه وتحت عنوان خير زيادخير است پذيرا شدندكه هيچ دليلي بردرستي آنها ازجانب خداوند نازل نشده بود درحالي كه پيامبر(ص) ازهرنوع زياده اي دردين ما رابرحذر داشته اند؛زيرا آنچه كه قبول زيادت كندنقص را نيز پذيراست، ولي كامل ، زيادت ونقصان نمي پذيرد، وخداوند اين دين را به صورت كامل فرستاده وزيادت را ازهيچ احدي پذيرا نيست.

مسؤليت هاي چهارگانه بر جوانان مسلمان (1)

دراين زمان چهارمسؤليت مشخص بردوش جوانان مسلمان است كه پيرامون آن صحبت مي كنيم:

1-     مسؤليت بينش صحيح نسبت به اسلام

اولين مسؤليت ازاين مسؤليت هاي چهارگانه برجوانان مسلمان كدام است اولين مسؤليت برآنان فهم درست اسلام است زيرا علم قبل ازعمل است. پس برجوانان مسلمان واجب است كه اسلام را بدان صورتي كه شايسته است بشناسد واگرمي خواهند فهم دقيقي ازدين داشته باشند لازم است بينش درستي نسبت به اسلام داشته باشند؛چون انسانها به اسلام ستم كرده اند وآنچه را كه ازاسلام نيست درآن وارد نموده وآنچه كه جزاساس وتعاليم اسلام است ازآن خارج كرده اند .دردوران گذشته به اسلام به چيزهاي عجيب وغريبي افزودند كه جزء تعاليم اسلام نبود، زيبايي وپاكي آن را زشت وكدر ومسخ گردانيدند وبدعت رواج يافت وانسانها چيزهاي بنام بدعت حسنه وتحت عنوان خير زيادخير است پذيرا شدندكه هيچ دليلي بردرستي آنها ازجانب خداوند نازل نشده بود درحالي كه پيامبر(ص) ازهرنوع زياده اي دردين ما رابرحذر داشته اند؛زيرا آنچه كه قبول زيادت كندنقص را نيز پذيراست، ولي كامل ، زيادت ونقصان نمي پذيرد، وخداوند اين دين را به صورت كامل فرستاده وزيادت را ازهيچ احدي پذيرا نيست .(اليوم اكملت لكم دينكم واتممت عليكم نعمتي ورضيت لكم الاسلام دينا)(امروز،دين شما را برايتان كامل كردم ونعمت خودرا برشما تكميل نمودم واسلام رابه عنوان آئين خداپسند براي شما برگزيدم ».وكسي كه مي خواهد دردين بيفزايد مثل اينكه مي خواهد نسبت اشتباه به خداوند عزوجل بدهدوگمان مي كند كه دين ناقص است واو مي خواهد كاملش گرداند، به همين خاطرپيامبرخدامارااز آوردن بدعت دردين برحذرداشته وفرموده است:«اياكم ومحدثات الامورفان كل بدعه ضلاله »«برشما است خوداري از بدعت درامورديني به تاكيدهربدعتي گمراهي است» وباز مي فرمايد:«من احدث في امرنا هذا ماليس منه فهو رد»«هركس درامرودستورات ما چيزي ايجادكند كه ازجمله امور ديني نباشد ،پس آن مردود است»پس نوآوري دردين درست نيست ، اسلام اختراع ونوآوري دراموردنيا وتبعيت وپيروي كردن ومتوقف شدن درمحدوده شرع راواجب گردانيده است، اما زماني كه اوضاع واحوال مسلمانان دگرگون شد وبه بدي گراييد وبه تبع آن دوران تخلف وانحطاط ونابساماني فرارسيد، وضعيت نيز تغيير يافت وبراي اينكه درمسائل دنيوي به نوآوري واختراع بپردازند ،درامور(ثابت) ديني دست به تحريف وانحراف زدند؛ اما دراموردنيا جحود آنها رافرا گرفت وزندگي مسلمانان مانند آب راكد گنديده گرديد ودرامور دين بدعت ها واختراعاتي ساختگي واردكردند كه خداوند هيچ دليلي براي تاييد آنها نفرستاده است . به همين سبب ماازجوانان مسلمان مي خواهيم كه اسلام را با بينشي صحيح وسالم درك كنند تاآنها رابه سرشت وصفاي نخستين درون وسرچشمه هاي اصيل آن برگرداند.اگردرقرنهاي گذشته مي خواستند دراعتقادات ومعاملات وبقيه مسائل ديني براسلام بيفزايند .درعصر ما مي خواهند ازاسلام بكاهند ومسائل زيادي رااز تعاليم واحكام اسلامي خارج گردانندواسلام بدون جهادوبدون حدوات شرعي را خواستارند ومي گويند :سنگسار زناكار يا شلاق وتازيانه برشرابخوار لازم نيست والي آخر...خواهان اسلامي هستندكه طلاق وتعدد زوجات درآن نباشد واسلامي بدون حكومت ودولت مي خواهند ، ادعا دارند كه دين ازسياست جداست . شعار علمانيين ولائيك ،جدايي دين ازحكومت وسياست ودولت ازدين است. آنان خواستار زدودن مسائل اخلاقي از تعاليم اسلام هستند واين خواسته خودشان را دراين قالب بيان مي كنند: دولتي مي خواهند كه دين را درآن دخالتي نباشد ويا ديني را مي خواهند بدون حكومت وسياست .وليكن ما همه اين افكار را مردود ميدانيم و معتقديم در دين خدا زيادت و نقصاني نيست .ما مي خواهيم هر چيزي در جاي خود قرار گيرد ،و افعال وكارهايي را كه اسلام از ما خواسته براساس اولويت آنان انجام ميدهيم ؛زيرا تعاليم اسلام در يك درجه نيستند عقايد اسلامي اساس وپايه اسلام است ،بعد واجبات ديگر ،كه به مثابه اركان اسلام است (( بني الا سلام علي خمس  ...)) (( اسلام بر پنج بايه استوار است و انان نيز درجاتشان متفاوت است  .نماز ستون دين است و زكات ثروت پل اسلام ، سپس واجبات ديگر)) در اسلام واجبات عيني و واجبات كفايي مطرح است مانند : فرض عين و فرض كفايه و بعد سنتهايي كه سنت موكده نام دارند و اسلام  در مورد آن زياد ترغيب و تشويق نموده است و مستحباتي وجود دارد كه انجام دهنده ي آن ماجور و ترك آنها مواخذه ندارد فرايض ديني  نيز در يك درجه نيستند ، همچنان كه منهيات نيز متفاوت است. مثلا شرك به دو شاخه ي شرك اكبر و اصغر تقسيم مي شود وباز محرمات ديگر . گناهان نيز به دو قسمت گناه كبيره و صغيره تقسيم مي گردند و درجه گناهان كبيره غير از صغيره است.كفاره گناهان نماز پنجگانه است ، همچنان كه در حديث امام مسلم امده است ((الصلوات الخمس والجمعه و رمضان مكفرات لما بينهن اذا اجتنبت الكبائر)) نماز هاي پنجگانه و جمعه اي تا جمعه ديگر و رمضاني تا رمضاني ديگر كفاره ي گناهان صغيره است زماني كه انسان مسلمان از گناه كبيره خودداري كرده باشد . اما گناهان كبيره پاك نمي شوند مگربا توبه وبرگرداندن حق مظلومين به صاحبانشان. وباز شبهاتي مطرح است مانند: چيزهاي كه درحلال وحرام بودن آنها اختلاف است، عده اي آنها راحلال وعده اي حرام مي دانند اما نه مانند مسائلي كه صراحتا حرامند وهمه برآن متفقند. ومكروهاتي وجود داردكه به دو قسم تقسيم مي شود: مكروه تحريمي ومكروه تنزيهي .پس برمالازم وضروري است اشياء رادر مراتبشان قراردهيم ،يعني مقدم داشتن آنچه مستحق تقديم است وعقب انداختن آنچه كه شايسته تاخيراست. بنا براين ارزيابي اولويات وامور اساسي دين ومقدم داشتن آنها برمسايل  ديگر ،لازم وضروري است. عقايد را برتوحيد بنيان نهادن ،امري است مهم واساسي . وبرپا داشتن فرائض امري است كه هيچگاه نبايد درآن سستي نمود وبرمالازم است كه با همه ي توانايي كه داريم درمقابل گناهان كبيره مقاومت ورزيم .بعداز فهم اسلام ودرك دين بر مالازم است تا درصدد شناسايي مراتب تعاليم اسلام برآئيم وآنگاه درصدد تبليغ آن به ديگران برآييم ؛اگر مي خواهيم اسلام را خوب بفهميم بايدآن را ازسرچشمه هاي زلال آن بگيريم ،به كتاب خدا وسنت رسولش وفهم درست صحابه وكساني كه به نيكي ازآنها پيروي كردند وخيرالقرون بودند،برگرديم .

امروز برجوان مسلمان واجب است كه:خوب اسلام را درك كنند،امااين بدين معني نيست كه ما ازدانشجوي پزشكي ومهندسي بخواهيم كه دروس علميش را رها كند وخودش را براي خواندن كتابهاي حديث وتفسير وفقه واصول فارغ گرداند ، چون اين براي هرانساني ميسر وممكن نيست ،اما تخصص لازم است براي هر كسي كه برايش ميسرومطلوب است وبراي آن آفريده شده است وخداوند دراين  رابطه مي فرمايد : (( و ما كان المومنون لينفروا كافة فلولا نفرمن كل فرقة منهم طائفة ليتفقهوا في الدين ولينذروا قومهم اذا رجعوا اليهم لعلهم يحذرون))التوبه/122اين آيات بيانگر اين مطلب است كه فهم دقيق مسايل ديني فرض كفايي است،ومنظورازفهم دقيق تبحروتخصص وتعمق دردين است به صورتي كه بتواند ديگران را آموزش دهد ومرجعي وگردد كه فتوا دهد وبفهماند وبياموزد . وما ازجوانان عامل به اسلام مي خواهيم كه دردرس خواندنش نيز موفق باشد والگويي زيبا وبارز ازتوفيق يافتگان ، تا مردم بدانندكه تدين ودينداري مانع درس خواندن نيست وواين امري است كه بايد ميان واجبات ايجاد شود تا واجبي برواجب ديگر پيشي نگيرد.درس خواندن وموفقيت درآن براي دعوتگر همانند آموختن ضروريات وقت وزندگي لازم وضروري است .مثلاً فراگيري احكام نماز وطهارت برجوانان مسلمان لازم است تا نمازش را درست برپادارد . ولي لازم نيست هرانساني وهر مسلماني درمسائل حج تخصص داشته باشدوهنگامي كه مي خواهيد به عمره برويدمقاله اي رادرزمينه احكام عمره مطالعه كنيد وهرزمان مال ودارايي داشتيدبداني چه اندازه احكام زكات به تو تعلق مي گرددواگر تاجر شويداحكام مربوط به تجارت را فراگير ومسائل اساسي خريدوفروش وصرافي وسلم وربا ومانند آنكه يك فرد تاجربايد بداند بياموزي . وهمه ي آنچه كه در زندگي روزانه ات برايت پيش مي آيد،بايد درمورد آن شناخت كافي داشته باشي. از جمله خوردنيها وپوشيدنيها  وشنيدنيها وديدنيها و...همه ي اينها را بشناس تا ندانسته در حرام نيفتي .آري چنين فهمي ازاسلام ضروري است؛زيرا اسلام ديني است كه برپايه ي بينش درست استواراست وتفاوتي عمده واساسي باديگر اديان دارد واين تفاوت اين است كه آنان ازپيروانشان مي خواهند كه:ازآنان تقليد كوركورانه به عمل آورند وعلاوه برآن الفاظي كريه وزشت نسبت به آنان ابراز مي دارند.مثلاًبه آنان مي گويند :توكورهستي!!ونمي تواني بفهمي !يا درجاهليت بمان و... ولي اسلام مي گويد :(قل هذه سبيلي أدعوا الي الله علي بصيرة أنا من اتبعني)يوسف/108«بگو:اين راه من است ،من وپيروانم ،با بصيرت وشناخت به سوي خدا دعوت مي كنيم . (أفمن كان علي بينة من ربه كمن زين له سوء عمله)زمر/22«آيا كسي كه برحجتي ازجانب پروردگار خويش است ،همانند كسي است كه،بدي كردارش براي او زيبا جلوه داده شده وهوسهاي خود را پيروي كرده اند؟» آري ، نو فطرت وعقل ونوروحي ونبوت ،نورعلي نور است !اسلام با حركت انسان درتاريكي مخالف است يا اين اموررا نمي پسندد كه با فكر ديگران بينديشد يا پشت سركاهنان وفالگيران يا شعبده بازان به راهش ادامه دهد؛ بلكه ازفرد مسلمان مي خواهد كه اسلام را با دليل بشناسد وبا بينش وبصيرت آنها را بفهمد.پس بر اوست كه درهركاري كه مشكوك است جوياي دليل باشد تا آرامش خاطر يابد وحكم را به دليلش بشناسد وبه دليلش بشناسد وعلم نيز عبارت است از :شناختن حق با دليل . وبرجوان مسلمان واجب است كه اين را بداند ، علي الخصوص بداند كه مدت زماني طولاني برمسلمانان گذشته است كه نسبت به اسلام جاهل مانده اند ويا نسبت به آن درجهل انداخته شده اند. مدارس (دولتي) مردم را نسبت به اسلام درجهل نگه مي دارد وبه آنها چيزي نمي بخشد ؛جز پوسته اي وآن هم پوسته اي مسخ شده ونا هنجار.جوان مسلمان وقتي وارد اين مدارس مي شود وازآن فارغ التحصيل مي شود تاريخ اروپا را بيشتر از تاريخ اسلام ياد مي گيرد وشناختش از انقلاب فرانسه بيشتر از دعوت اسلامي است واز سيره نبوي به جز صفحاتي دم بريده ومنقطع وناقص چيزي نمي ماند واز اصحاب پيامبر به جز فتنه ها وجنگهاي آنها نسبت به همديگر چيزي نمي فهمد .جوان مسلمان رسالت وپيغام محمدي را نمي شناسد وجوانب عظمت وبزرگواري شخصيت محمدي را تشخيص نمي دهد ونمي داند چرا اين فرستاده ي گرامي براي جهانيان فرستاده شده است؟ ومميزات وويژگيهاي آن نسلي كه ايشان آنان را تربيت ونا مگذاري نموده است چيست؟ ار اينجا ست كه بر ما واجب است اسلام را بفهميم تا بتوانيم شبهات را ازآن دفع نماييم  وبه طور كلي از فهم اسلام  به دو دليل بي نياز نيستيم اولاً:به خاطر نجات خودمان واينكه با دليل درمسير آن گام برداريم آن را بدانيم ثانياً: تا بتوانيم به ديگران نيز بفهمانيم وشبهه هاي گمراهان از آن بزدائيم ؛ گمراهاني كه حق وباطل را در هم مي آميزند ودروغ وافتراهايي كه در اسلام نيست ،به اسلام نسبت مي دهند وبه فرستاده اسلام مسائلي را منسوب مي كنند كه سيره ي پيامبروامت اسلامي ازآنها مبراست. ما نيازمنديم كه شناختي كامل ورسا، نسبت به دينمان وپيامبر وقرآن وتاريخ وشريعت وامت اسلامي وميراث فرهنگيمان داشته باشيم تا بتوانيم حق را تحقق بخشيده وباطل را از صحنه بيرون بيندازيم ؛هرچند اين امردر مذاق مجرمين نا خوشايند جلوه نمايد.لازم نيست هميشه ما حالت دفاعي داشته باشيم؛ بلكه بايد اسلام را بشناسيم تا با آن به مقابله دشمن برويم وهميشه حالت مهاجم داشته باشيم ،نه حالت دفاع .چون ما درمقابل شبهات وافتراها واباطيلي كه دروغگويان ودجالان از مستشرقين ومبشرين مسيحي وماركسيستها وملحدين وبيگانگان به راه انداخته اند حالت تدافعي داشته ايم ؛ بنابراين برما واجب است كه : كوري وگمراهي وپستي وخواري كه درآن بسر مي برند را افشا نموده ودرمقابل آن هدايت وعظمتي كه نيز ما ازآن برخورداريم به آنان نمايان گردانيم.(وما يستوي الاعمي والبصير ولا الظلمات ولا النور)فاطر/19.20«كور وبينا وتاريكي ونور با هم برابر نيستند» آري بدين خاطر است كه :برما لازم است ديگران را به دينمان دعوت كنيم ولازم است كه اين دعوت با آگاهي صورت گيرد ؛زيرا لازمه ي دعوتگري اين است كه ديگران را با بصيرت وآگاهي دعوت نمايد. پس برماست كه بخوانيم ،چون ما امتي هستيم كه خواندن وفراگيري كار ماست . واولين آيه اي كه نازل شده با «اقرأ» شروع مي شود يعني« بخوان» واين كلمه دوبار درقرآن تكرار شده است .كتاب امتي كه اهل خواندن ومطالعه است ،قرآن است .اما متأسفانه اين امت مطالعه نمي كند،مسلمانان در گذشته اهل مطالعه بودند يكي ازآنان درهنگام مرگ مي گويد :مي ترسم برمن روزي بگذرد كه نتوانم درآن چيزي مطالعه كنم .به كسي گفته شد:آيا آموختن براي شخص در پيري نيكو است ؟گفت: اگرگناه وخطا براي او زشت است ،پس آموختن نيز برايش نيكو است .

گذشتگان ما گفتند: هنگامي علم ودانش قسمتي از حقايقش را نصيب تو مي گرداند كه تو همه ي وجود وتلاش ووقت خودت را به وي ببخشي.(وما اوتيتم من العلم الا قليلا)وآيا اين به تنهايي كافي است؟ آياكافي است كه فقط ما بفهميم وآگاه شويم وبه ديگران بياموزيم ! آيا تنها با علم اندوزي وآموختن آن به ديگران همه چيز پايان پذيرفته است؟ آيا اسلام فقط از ما مي خواهد كه فيلسوف شويم وهمه ارتباطمان با اسلام، مجرد شناخت ذهني باشد ؟ پاسخ منفي است.

منبع: برگرفته شده از كتاب مسؤليت نسل جوان مسلمان نوشته دكتريوسف قرضاوي وترجمه علي عزيزي