نویسنده: عبدالله ناصح علوان
ترجمه: عبدالله احمدی
آداب مجالس به شرح زیر است که لازم است، کودک آن را بیاموزد:
1- با کسی که در مجلس برخورد می نماید، دست بدهد.
زیرا پیامبر خدا(ص) فرمود:( زمانی که دو فرد مسلمان با هم ملاقات می کنند و دست می دهند و خدای را سپاس می گویند و از او طلب بخشش می کنند، خدای تعالی آنان را می بخشد). روایت ابو داود و ابن السنی
و نیز فرمود:( ما من مسلمین یلتقیان فیتصافحان إلا غفر لهما قبل أن یتفرقا).
( هر دو فرد مسلمان که برخورد می کنند و دست می دهند، خدای تعالی قبل از آنکه از هم جدا شوند آنان را می بخشد). روایت ترمذی، ابن ماجه
و در موطأ امام مالک ازحضرت)ص) آده است که: (تصافحوا یذهب الغَّل، و تهادوا تحابوا و تذهب الشحناء).( با هم دست بدهید که حقد و کینه را از بین می برد به یکدیگر هدیه بدهید که یکدیگر را دوست خواهید داشت وعداوت و دشمنی از بین شما رخت بر خواهد بست).
نویسنده: عبدالله ناصح علوان
ترجمه: عبدالله احمدی
آداب مجالس به شرح زیر است که لازم است، کودک آن را بیاموزد:
1- با کسی که در مجلس برخورد می نماید، دست بدهد.
زیرا پیامبر خدا(ص) فرمود:( زمانی که دو فرد مسلمان با هم ملاقات می کنند و دست می دهند و خدای را سپاس می گویند و از او طلب بخشش می کنند، خدای تعالی آنان را می بخشد). روایت ابو داود و ابن السنی
و نیز فرمود:( ما من مسلمین یلتقیان فیتصافحان إلا غفر لهما قبل أن یتفرقا).
( هر دو فرد مسلمان که برخورد می کنند و دست می دهند، خدای تعالی قبل از آنکه از هم جدا شوند آنان را می بخشد). روایت ترمذی، ابن ماجه
و در موطأ امام مالک ازحضرت)ص) آده است که: (تصافحوا یذهب الغَّل، و تهادوا تحابوا و تذهب الشحناء).( با هم دست بدهید که حقد و کینه را از بین می برد به یکدیگر هدیه بدهید که یکدیگر را دوست خواهید داشت وعداوت و دشمنی از بین شما رخت بر خواهد بست).
2- درجایی بنشیند که صاحبخانه برایش معین می کند.
زیرا صاحب منزل نسبت به جایی که میهمانش باید بنشیند آگاه تر است و در این مورد حق دارد، به قول معروف می گویند:( اهل مکه ادری بشعابعا) اهالی مکه به اطراف و اکناف آن آگاه ترند. و جدیداً می گویند:( رب البیت ادری بالذی فیه) صاحبخانه به آنچه در آن است آگاه تر است. این مثال مطابق فرموده ی خدای تعالی است که آن را بیان داشتیم:(فَإِن لَّمْ تَجِدُوا فِيهَا أَحَدًا فَلَا تَدْخُلُوهَا حَتَّى يُؤْذَنَ لَكُمْ وَإِن قِيلَ لَكُمُ ارْجِعُوا فَارْجِعُوا هُوَ أَزْكَى لَكُمْ) النور:28.
و اگر کسی را در آن(منزلی که می روید) نیافتید به آن داخل نشوید! تا به شما اجازه دهند و اگر گفتند بازگردید! پس بازگردید که این برای شما پاکیزه تر است.
میهمان با توجه به این آیه مرهون اشاره ی میزبان است حتی در بازگشت، که با گفته ی آن حضرت(ص) تطابق دارد که فرمود:(فرد مسلمانی که وارد منزل کسی شد در جایی بنشیند که امر می کنند، زیرا هر کس به عورت( کنایه از جنبه های خصوصی که میهمان از آن خبر ندارد) منزل خویش آگاه تر است.( از مجمع الزوائد)
3- در کنار سایرین بنشیند نه در وسط آنان.
نشستن در کنار سایرین در مجالس، ادب اجتماعی مهمّی است، زیرا وقتی فرد پشت به گروهی بنشیند آنان را آزرده می کند و دیگران نیز او را دشنام می دهند.
(ترمذی) از(ابی مِجلَز) روایت می کند: ( مردی در وسط حلقه نشست، حذیفه گفت: رسول خدا(ص) لعنت کرده است کسی را که در وسط حلقه می نشیند)
البته این نهی در شرایطی است که امکان نشستن در کنار سایرین وجود داشته باشد اما اگر در مجلس، تنگی باشد و جایی برای نشستن نباشد و اجباراً باید در وسط بنشیند گناهی ندارد، زیرا خدای تعالی فرمود:( ما جعل علیکم فی الدین من حرج) در دین برای شما سختی و تنگی قرار ندارد.
4- بین دو نفر ننشیند مگر به اجازه آنها.
نبی اکرم(ص)فرمود:(لا یحل لرجل أن یفرق بین اثنین إلا بإذنهما).هیچ انسانی جایز نیست، دو نفر را از هم جدا کند مگر به اجازه ی آنها.( روایت ترمذی و ابوداود).و در روایت ابو داود آمده است که (لا یجلس بین رجلین الا باذنهما) بین دو مرد نشیند مگر به اجازه ی آنها.
5- فرد وارد شونده به مجلس در هر کجا مه امکان پذیر بود بنشیند.
جابر بن سمره می گوید:( وقتی به خدمت رسول اکرم(ص) می رسیدیم هر جای مجلس که باز بود و امکان نشستن بود می نشستیم).( روایت ابو داود و ترمذی)
البته این در موردی است که فردی عادی وارد مجلس می شود، در صورتی که انسان فاضلی که مقام و منزلت معنوی دارد، وارد شد اشکالی ندارد که حاضرین مجلس یا صاحب منزل او را در مکان مناسبی بنشاند، زیرا نبی اکرم(ص) فرمود:( مردم را در جای خود بنشانید).
6- اگر حاضرین 3 نفر باشند دو نفر نباید در گوشی با هم صحبت کنند.
رسول گرامی خدا(ص) فرمودند:( اگر سه نفر بودید دو نفر در گوشی با هم حرف نزنید، زیرا نفر سوم را ناراحت خواهید کرد). (بخاری و مسلم)
علت نهی چنانکه آن حضرت(ص) فرموده اند ایجاد ظن و غم وغصه در نفر سوم است. زیرا تصور می کند که برای او اهمیتی قائل نیستند اما اگر تعداد حاضرین مجلس بیش از سه نفر باشند در گوشی صحبت کردن- چنانچه ایجاد شک و شبهه نکند- جایز است.
7- کسی که ازمجلسبیرون رفت و بازگشت، نسبت به جای قبلی خود اولویت دارد.
ابوهریره در روایتی از مسلم می گوید: رسول گرامی خدا(ص) فرمودند:( هر کدام از شما که از مجلس برخاستید و دوباره بازگشتید جهت نشستن به جای قبلی خود اولویت دارید).
8- برای خروج از مجلس اجازه بگیرید.
نبی اکرم (ص) فرمودند:( طلب اجازه به جهت دیدن است) منظور آنکه شاید اهل مجلس در شرایط باشند که اجازه ورود نداشته باشیم. بهر حال این طلب اجازه به همین دلیل در مورد خروج از مجلس نیز صذق می کند.
این مراقبت ها و دستورهای متعدد نشانگر نهایت توجه اسلام در جهت حفظ حرمت منازل و محافظت نوامیس آنهاست.
9- هنگام خروج از مجلس دعای کفاره مجلس را بخواند.
ابی برزه می گوید: هر گاه پیامبر خدا(ص) می خواست برخیزد و مجلس را ترک کند، می گفت:( سبحانک اللهم و بحمدک اشهد ان لا اله الا انت، اسغفرک و اتوب الیک). پاک و منزهی، خدایا! تو را سپاس می گویم و گواهی می دهم که فرمانروا و فریاد رسی جز تو نیست از تو طلب بخشش می کنم و از گناهانم توبه می نمایم.
مردی گفت: ای پیامبر خدا(ص) شما سخنی می گویید که در آنچه گذشت آنرا نمی گفتید؟
فرمود:( آنچه گفتم کفاره ی تمام آن چیزی است که در مجلس گذشت).
آنچه بیان گردید مهم ترین قواعد ضروری بود که در آداب مجالس باید مورد توجه قرار گیرد. شایسته است که والدین و مربیان عزیز، خود آن را رعایت کنند و به فرزندانشان نیز بیاموزند تا به آن عادت کنند و در روابط اجتماعی و ارتباط با مردم از آن بهره گیرند.
