تساوی دیه ی زن و مرد

نویسنده: امام محمد غزالی مصری
ترجمه: داود ناروئی
اهل حدیث، دیه ی زن(خونبهای زن) را به اندازه ی نصف دیه ی مرد قرار می دهند.
این نطریه، خلئی فکری و ناهنجاری اخلاقی در بر دارد. از این رو پژوهندگان آن را نپذیرفته اند.(1) دیه ی زن و مرد در قرآن با هم برابر است. اما این پندار که خون زن ارزان تر و حقوق وی کمتر است، پنداری دروغین و مخالف با ظاهر قرآن است. چنان که زن در برابر قتل مرد کشته می شود، مرد نیز در برابر قتل زن کشته می شود. بنابراین به اتفاق همه، خون هر دو با هم برابر است. راستی مقیاسی که یک دیه را از دیه ای دیگر پایین تر می آورد، چیست؟
با استاد مصطفی زرقا در مجلسی نشسته بودم. او به من گفت: (در حقیقت، دیه، جایگزین چیزی از دست رفته است. در جایگرین، می باید تکافؤ و همبسنگی لحاظ شده باشد. کشته شدن مرد نسبت به کشته شدن زن، برای خانواده زیانبارتر است. فقیهان هیچ گاه در این اندیشه نبوده اند که از مادی یا معنوی به زن اهانت روا دارند، بلکه ارزش عوض منظور نظر آنان بوده است.)
سپس افزود: ( قوانین غربی در زمینه ی مزد کار، بین مرد و زن، مساوات برقرار نکرده.
در تصرفات گوناگون مالی هم، بین آنان برابری ایجاد نکرده، تنها حیطه ای که قوانین غربی میان زن و مرد برابری پدید آورده، این است که برای هر دو شرایط لدت بردن و برخورداری حلال و حرام را به صورت یکسان فراهم کرده است.)

استاد معروف دوالیبی نیز زمانی که در پاکستان در وضع قوانین بر اساس شریعت اسلام شرکت کرده بود، دیه ی زن و مرد را به صورت مساوی قرار داده بود. او نظریه ای را که قایل به تساوی هست، ترجیح داده بود و هم چنین از مسلک عثمان بن عفان(رض) که دیه ی ذمی را-که پیش از آن نصف دیه ی یک مسلمان بود- به صورت کامل قرار داد، الهام گرفته بود. استاد معروف دوالیبی گفت: (ما بهتر دیدیم که راه را بر کسانی که اسلام را به پایین آوردن جایگاه زنان متهم می کنند، ببندیم.)
مسلک خلیفه ی سوم، عثمان بن عفان(رض) دلالت بر این دارد که هر گاه اوضاع تغییر یافت، امکان تغییر حکم نیز وجود دارد؛ زیرا از اوضاع جدید چنین بر می آید که ذمیان مخلصانه در جامعه ی اسلامی اندماج یافته اند. از این رو وی با بالا بردن دیه ی شان، آنان را نسبت به جایگاهشان مطمئن ساخت. گذشته از این فقه حنفی همه ی خون ها و دیه ها را مساوی قرار داده است.

(1) فقیهان گذشته به اتفاق بر این باورند که دیه ی زن، نصف دیه ی مرد است. البته از ابن عُلَیّه و ابوبکر اصم نقل شده که دیه ی زن و مرد را مساوی می دانند. برخی از محققان معاصر، به سبب مخدوش بودن روایات دال بر عدم تساوی دیه ی زن و مرد، قایل به تساوی دیه ی زن و مرد شده اند. به گفته ی دکتر یوسف قرضاوی: (در حقیقت اکثر فقیهان معتقد به نظریه ی عدم تساوی هستند و تنها اهل حدیث قایل به آن نیستند. بنابراین بهتر بود نویسنده در بیان خود واژه ی نرم تری به کار می برد.)
الشیخ الغزالی کما عرفته، ص 174. مترجم