چیزهائی که به طریق شرعی سبب نگرفتن روزه می شوند

2- اگر بیماری تمام وقت روزه را فرا گیرد شخص می تواند از آوردن نیت خودداری کند( همانند مسافر که برای روزه نیت نمی آورد.)
3- اگر بیماری وقت روزه را کاملاً فرا نگیرد بلکه مقطعی و گاه گاه باشد(مانند تب و نوبه) شخص باید نیت روزه را بیاورد (زیرا ممکن است در روز، بیماری به طور کلی قطع شود) پس اگر بیماری عود کند بیمار می تواند روزه را بشکند.
4- بیماری های سبک مانند سردرد یا دردهایی که با روزه گرفتن ناجور نیستند و روزه آن ها را تقویت نمی کند مانند: درد گوش، دندان درد و چشم درد، مجوز شکستن روزه نمی شوند مگر اینکه تشخیص داده شود که گرفتن روزه، برای شخص در آن حال ضرر داشته باشد.
5- شرط سفر آن است که از شانزده فرسخ (مسافَه قَصر) کمتر نبوده و مباح هم باشد. پس در سفر کمتر از شانزده فرسخ- به خاطر کوتاه بودن آن- و معصیت زا- به خاطر نبودن رخصت برای اهل گناه- افطار جایز نیست.
6- اگر شخص سالم، نیت روزه را آورده باشد سپس در روز بیمار شود می تواند روزه را بشکند.
7- اگر کسی در شب قصد مسافرت نداشته و نیت روزه را آورده باشد و در روز به مسافرت برود حق ندارد روزه را در آن روز بشکند.
8- اگر در شب نیت آورده باشد آنگاه مسافر شود وقبل از طلوع فجر از ساختمانهای محل خارج شود می تواند روزه آن روز را گرچه نیت آورده است، بشکند.
9- اگر مسافر و بیمار نیت روزه را آورده و در حال روزه داخل روز شدند، سپس مسافر به سفر نرفت و بیمار شفا یافت نباید روزه را بشکنند بلکه باید روزه را تمام کنند.
10- اگر سفر مباح باشد و کمتر از شانزده فرسخ(یک طرفه) نباشد با هر وسیله ای مانند اسب، اتومبیل، کشتی، هواپیما و... صورت گیرد افطار جایز است.
11- اگر مسافر در حال سفر در سب نیت آورده و داخل روز شده باشد می تواند روزه را بشکند( زیرا در حال سفر است و اختیار گرفتن یا نگرفتن روزه را دارد) اگر چه بداند که قبل از غروب به مقصد می رسد، لکن اگر روزه را نشکند تا اینکه به عمران و آبادی مقصد می رسد دیگر حق ندارد روزه را بشکند بلکه باید آن را تمام کند( زیرا رخصت برای سفر بوده و سفر تمام شده است.)
12- اگر روزه ی ماه معیّنی را نذر کرده باشد سپس در آن ماه مسافرت برای پیش آید می تواند در مسافرت روزه نگیرد.
13- باید گفت که روزه نگرفتن( افطار) چهار چیز را موجب می شود:
الف- قضای روزه؛ پس بر بیمار و مسافر و مرتد( از دین برگشته که مجدداً مسلمان شود) و بر زنانی که در حیض یا نفاس بوده اند و همچنین بر کسانی که بیهوش گشته اند و کسانی که عمداً بدون عذر شرعی رزوه را شکسته و کسانی که نیت را عمداً یا سهواً نیاورده باشند واجب است.
14- قضای روزه بر کافر اصلی و غیر مکلف واجب نیست( زیرا روزه برایشان واجب نبوده تا قضای آن واجب باشد.)
15-  پشت سرهم گرفتن روزه ی قضا واجب نیست، بلکه واجب است به تعداد روزهای از دست رفته روزه قضا شود، لکن اگر پشت سر هم گرفته شود بهتر است.
16- اگر کسی در شکستن روزه یا در نگرفتن آن مقصر باشد .واجب است هرچه زودتر آن را قضا کند و با به تأخیر انداختن قضا گناهکار می شود هر چند مسافر هم بشود.
ب- امساک و خودداری از مفطرات:
17- بر کسانی که در نگرفتن یا شکستن روزه مقصّر بوده اند شکستن روزه به سبب خوردن و آشامیدن یا جماع یا رِدَّه یا نیاوردن نیت عمدی باشد، یا اینکه مقصّر نبوده باشند مانند کسانی که نیت را فراموش کرده یا روزه را تعیین نکرده و یا در روز یوم الشّک روزه دار نبوده اند لکن در قسمتی از روز معلوم شده باشد که آن روز از ماه رمضان است واجب است مانند روزه دار تا پایان روز از هر چیزی که روزه را باطل می کند بپرهیزند.
18- هر گاه نابالغی در روز ماه رمضان بالغ شود یا کافری مسلمان شود یا دیوانه ای عاقل گردد یا زن حائض یا نفساء( در حال حیض و نفاس) از حیض یا نفاس پاک گردد امساک بر هیچکدام آن ها واجب نیست.
19-(تبصره) اگر نابالغی که نیت روزه ی ماه مبارک رمضان را آورده و در روز بالغ شود واجب است روزه را تمام کند لکن اگر در شب نیت نیاورده و در روز بالغ شده باشد قضاء روزه بر او واجب نیست.
20- امساک بر کسانی که برای روزه نگرفتن آزاد بوده اند، واجب نیست مثلاً اگر مسافری که روزه نبوده و سفرش تمام شده یا بیماری که روزه نبوده و بهبود یافته باشد لازم نیست در بقیه ی ساعات روز امساک کنند لکن مستحب است که آشکارا تظاهر به روزه خواری ننمایند و همچنین کسانی که بر اثر شدت تشنگی و گرسنگی ناچار به شکستن روزه شده اند.
21- امساک از خصوصیات روزه ی ماه رمضان است، پس امساک بر کسانی که روزه ی نذر یا قضاء یا کفاره را می شکنند واجب نیست.
ج- شکستن روزه موجب کفاره می شود طبق شرائطی که بیان می گردند:
22- کفاره ی روزه عبارت است از( آزاد کردن عبدی مسلمان، پس اگر عبد مقدور نباشد دو ماه متوالی روزه گرفتن و اگر توانائی این را نیز نداشته باشد، یک وعده خوراک دادن به شصت نفر مسکین)(همانند کفاره ی ظِهار).
23- کفاره روزه بر روزه دار مذکر عاقل بالغ که روزه اش را در روز ماه مبارک رمضان به سبب جماعی که او را حیث روزه گناهکار می گرداند باطل کرده باشد، واجب است، آنهم با قید و شرطهایی که بیان می داریم:
1- مذکر بودن روزه دار پس چنین کفاره ای بر مؤنث واجب نیست خواه اینکه جماع زنا باشد یا غیر آن آشکار باشد یا شبهه روزه ی زن به آن باطل شده باشد یا نه.
2- بالغ بودن روزه دار، پس کفاره بر نابالغ واجب نیست.
3- باطل گردانیدن روزه، پس کسی که یادش نباشد که روزه است و جماع بکند روزه اش باطل نمی شود و کفاره نیز بر او واجب نیست.
4- روزه، پس چنین کفاره ای بر کسانی که نماز (فرض یا سنت اداء یا قضا) را باطل می کنند و همچنین بر کسی که حج را فاسد می گرداند، واجب نیست.
5- روزه ی رمضان، پس بر کسی که روزه ی نذر یا قضا یا کفاره یا سنت را فاسد گرداند کفاره نیست.
6- جماع، پس کفاره بر کسانی که به سبب خوردن و آشامیدن و استمناء و استفراغ و نزدیکیهائی که منجر به آمدن آب منی بشوند، که روزه را فاسد می گردانند، واجب نیست.
7- کفاره به سبب جماع با(أَمَة) کنیزک غیرآزاد، و به سبب زنا و لواط و جماع با حیوانات و مرده، از پیش یا پس، به سبب این نزدیکیها آب منی آمده باشد یا نه، واجب مب شود.
8- گناه بارآوردن، پی کفاره بر مسافر یا بیماری که شرعاً می تواند روزه نگیرد واجب نیست خواه اینکه جماع را به قصد رخصت یافتن در شکستن روزه انجام داده باشد یا بدون هیچگونه قصد رخصتی ( زیرا گناهکار نمی شود چون رخصت دارد.)
9- روزه دار بودن به هنگام جماع، پس اگر قبل از جماع به وسیله ی خوردن یا آشامیدن و غیر آن ها روزه را بشکند آنگاه کفاره بر او واجب نیست.
24- اگر تصور کند که روز تمام شده و روزه را به سبب جماع افطار کند سپس معلوم شود که در روز جماع کرده است روزه باطل است و کفاره واجب نیست.
25- اگر کسی با شرایطی که ذکر شد در یک روز از ماه رمضان دو یا چند بار جماع کند فقط یک کفاره: (یکی از سه موارد کفاره به ترتیب) بر او واجب است.
26- اگر کسی در ماه رمضان چند بار در چند روز جماع کند برای جماع هر روز یک کفاره جداگانه واجب است(زیرا هر روز روزه عبادت مستقلی است و برای فاسد کردن هر کدام از آن ها یک کفاره مستقل واجب است.)
27- اگر روزه دار روزه را با جماع شکست پس مسافر یا بیمار شد کفاره از او ساقط نمی شود( زیرا وقوع جرم قبل از رخصت بوده) لکن اگر در همان روز بمیرد یا دیوانه بشود کفاره خود به خود ساقط می گردد.
28- اگر در روز به شک افتاد که آیا در شب نیت کرده است یا نه سپس روزه را به جماع شکست آنگاه بیاد آورد که نیت آورده بوده است، فقط قضای روزه واجب است نه کفاره. (زیرا به سبب شبهه کفاره ساقط می شود.
29- اگر کسی نتواند هیچکدام از کفاره ها را به جا بیاورد مانند سائر کفارات و فدیه ها، بر ذمه اش باقی می ماند.
30- ظاهراً شخص نمی تواند کفاره( اطعام شصت مسکین) را به نانخوران خود بدهد: یعنی کسانی که مخارج زندگیشان بر عهده ی او است، اگر چه فقیر و بینوا باشد.
د- فِدیََه، و آن عبارت است از یک مشت معتدل قوت، از خوراکی که بیشتر در آن محل مورد استفاده است برای هر روزی از رمضان، یا نذر، یا کفاره، و گیرندگان آن فقرا و مساکین هستند نه سایر اصناف زکوة(به هر فقیر یک مشت داده شود.)
31- فدیه همانند فطریه است از حیث جنس و نوع و صفت، و با فطریه در این خصوص فرقی ندارد.
32- کفاره جماع همراه با تعزیر مناسب حال شخص است( زیرا عظمت و حرمت ماه مبارک رمضان را نباید دست کم گرفت.)
33- حداقل تعزیر، سرزنش خاطی و وادار نمودن او به استغفار است، مگر اینکه خود خجلت زده و پشیمان باشد، در این صورت همان پشیمانی و شرمندگی برای او کافیست به طوری که بیان می شود:
شخصی به حضور رسول اکرم(ص) آمد و پریشان حال و شرمنده و آشفته عرض کرد: یا رسول الله نابود شدم!! حضرت فرمود: (وَ ما اَهلَکَ)؟ چه چیز تو را نابود کرده و هلاک گردانیده است؟ عرض کرد: (واقَعتُ امرَأَتی فی رَمَضانَ) : با زنم در روز رمضان همبستر شده ام! حضرت فرمود: (هَل تَجِدُما تُعتِقُ رَقَبَةً) : به اندازه ی اینکه عبدی را آزاد کنی مکنت داری؟ عرض کرد: (لا) : نه، حضرت فرمود: ( فَهَل تَستَطیعُ أَن تَصُومَ شَهرَینِ مَتَتابِعَینِ)؟ آیا می توانی دو ماه پشت سر هم و بی فاصله روزه بگیری؟ عرض کرد: (لا) نه، حضرت فرمود: فَهَل تَجدُ ما تُطعِمُ سِتّینَ مِسکیناً) : پس آیا توانایی داری که شصت نفر مسکین را طعام دهی؟ عرض کرد: (لا) نه، در این هنگام مقداری خرما را نزد حضرت هدیه آوردند، حضرت فرمود: (تَصَدَّق بِهذا) این خرما را به عنوان کفاره به فقرا بده، عرض کرد: چه کسی از ما فقیر تر باشد؟ یا رسول الله به خدا قسم در بین این دو کوه خانواده ای از ما فقیر تر نیست، رسول اکرم با لبخندی سرشار از رحمت فرمود: (اِذهَب فَأَطعِمهُ أَهلَکَ) : برو آن خرما را به خانواده ات بده تا بخورند. (حدیث شریف به روایت صحیحین از ابوهریره(رض))
34- در این حدیث شریف چند مطلب فهم و استنباط می شود:
1- دستور رسول اکرم(ص) راجع به کفاره ی جماع.
2- شرمندگی و آشفتگی شخص خطاکار که او را از تغزیر بی نیاز داشت.
3- لازم آمدن ترتیب کفاره: اول عبد مسلمان را آزاد کردن آنگاه دو ماه روزه پشت سرهم، سپس خوراک شصت مسکین.
4- تکلیف به اندازه و توانایی امکان است.
5- جواز پرداخت کفاره از طرف شخصی دیگر.
6- پس از تأمین خرج خانواده، کفاره پرداخت می گردد.
7- به محض امکان باید کفاره پرداخت شود ( زیرا رسول اکرم(ص) به شخص مورد نشر فرموده اند که کفاره از عهده اش ساقط شده است پس اصل آن است که باقی مانده باشد.)
35- جائز است کفاره ی چند روز به یک نفر مسکین یا فقیر داده شود اما جائز نیست که فدیه یا کفاره یک روز را به بیشتر از یک نفر داد( زیرا هر روزی عبادتی مستقل است و خدای تعالی فدیه آنرا برای یک نفر تنها قرار داده است(... فِدیَةٌ طَعامُ مِسکینٍ) بقره/184. و نباید آن را ناقص کرد و نیز لازم نمی آید که دو فدیه به شخصی واحد ممنوع باشد (زیرا شخصی واحد می تواند از انواع زکوة بهره مند شود.)