
نویسنده: امام یوسف قرضاوی
مترجم: دکتر احمد نعمتی
پرسش: پدرم در حیات پدرش(یعنی جدّ من) فوت کرده است و بازماندگان او یک پسر و یک دختر است. بعد از شش ماه از مرگ پدر این پسر نیر وفات می یابد و بازماندگان او شماری از عموها و عمه ها هستند.
آیا من با وجود عموها و عمه ها سهمی از ارث دارم و آیا برادرم که قبل از جدش وفات یافته، سهمی از ارث دارد و آیا مادرم از این میراث برخوردار می شود؟
خانم مسلمانی از دوحه
پاسخ: هیچ کدام از این اشخاص که خواهر سؤال کننده بیان کرد از میراث جد ارث نمی برند. برادر این دختر هیچ سهمی از ارث جدّ ندارد به دلیل اینکه قبل از جدش فوت کرده است. مادر این دختر نیز سهمی از ارث نمی برد، به دلیل اینکه با جدّ متوفی بیگانه است و میان مادر این دختر و جدّ وفات یافته هیچ سببی از اسباب ارث وجود ندارد؛ محض همسر پسر جدّ بودن، حقی از میراث را ثابت نخواهد کرد، لذا سهمی از ارث جدّ نخواهد داشت.
همچنین این نوه ی سؤال کننده هیچ سهمی از میراث جدش نمی برد، زیرا عموها و عمه های ایشان او را از ارث محروم می سازند، به دلیل اینکه آنان به میت نزدیک ترند، اگر چه بر این عموها و عمه ها واجب است که فرزندان برادر خود را (که قبل از پدرش وفات یافته) از ارث محروم نکنند و به آنان چیزی عطا نمایند.
همان گونه که خداوند متعال می فرماید: (وَإِذَا حَضَرَ الْقِسْمَةَ أُوْلُواْ الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينُ فَارْزُقُوهُم مِّنْهُ وَقُولُواْ لَهُمْ قَوْلاً مَّعْرُوفًا)نساء/8
( و هر گاه خویشاوندان و یتیمان و مستمندان در تقسیم ارث حاضر شدند، چیزی از آن را به ایشان ارزانی دارید و با آنان سخن پسندیده گویید.)
همچنین بر حدّ نیز لازم و ضروری بود نسبت به اعطای سهمی به نوه ی خود وصیت می کرد زیرا این نوه ها نزدیکترین خویشاوندان او هستند، که ارث نمی برند ولی مشمول این آیه ی قرآنی می شوند که می فرماید: (كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ إِن تَرَكَ خَيْرًا الْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ وَالأقْرَبِينَ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ)بقره/180
( بر شما مقرر شده است که چون یکی از شما را مرگ فرا رسد اگر مالی بر جای گذارد، برای پدر و مادر و خویشاوندان خود به طور پسندیده وصیت کند. این کار، حقی است بر پرهیزگاران.)
قوانین خانوادگی و میراث در بعضی ممالک اسلامی وصیت پدر بزرگ به نوه های خود را هنگامی که پسرش در حیات او فوت کرده باشد، لازم دانسته است.
امروزه چنین وصیتی را ( قانون وصیت واجب) می گویند.
کلمات کليدي : نوه ها میراث جد سهم ارث امام یوسف قرضاوی