آداب تلاوت قرآن

نویسنده:دكتر ابو عاصم عبدالعزيز عبدالفتّاح قاری
مترجم:عبدالكريم محمدی
گفتن «اعوذ بالله من الشیطان الرجیم» قبل از شروع در تلاوت واجب است، زیرا خداوند عزّوجل فرماید :
فَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ (نحل / 98)
یعنی ، چون خواستی قرآن بخوانی از شیطان رانده شده به خدا پناه ببر.
از رسو‌ل‌الله)ص)در این مورد، دو صیغه وارد شده است :
1- «أعُوذُ بِاللهِ مِنَ ألشَّیْطَانِ ألرَّجِیمِ».
2- «أعُوذُ بِاللهِ ألسَّمِیعِ ألعَلِیمِ مِنَ ألشَّیْطَانِ ألرَّجِیمِ».
هر کدام از این دو، مطابق سنت است.
گفتن «بسم الله ...» اول هر سوره، واجب است بخصوص اول فاتحه در نماز و صیغه آن، چنانکه در قرآن آمده : «بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ» است؛ لذا آیه‌ای از قرآن است به خلاف « أعُوذُ بِاللهِ...».
هنگام تلاوت قرآن، بر حاضران واجب است ساکت باشند و از مشغول شدن به كار دیگری در اثنای قراءت خودداری کنند.
زیرا خداوند فرماید :
وَإِذَا قُرِىءَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُواْ لَهُ وَأَنصِتُواْ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ  (اعراف / 204)
«چون قرآن قرائت شد، به آن گوش دهید و ساکت شوید».
- قاری و شنونده، باید بر خشوع و ادب محافظت کنند و همه دل و حواس خود را متوجه قراءت نمایندو این، به اقتضای سکوت مطلوب در آیه گذشته است.
اما ،فریاد زدن و سر و صداكردن و شلوغ كاری در اثنای قراءت قرآن، از صفات مشرکان است؛ چون آنان هنگام شنیدن قرآن، فریاد و سر و صدا راه می‌انداختند. چنانکه قرآن خبر می‌دهد :
وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَا تَسْمَعُوا لِهَذَا الْقُرْآنِ وَالْغَوْا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَغْلِبُونَ(فصلت / 26)
«و کافران گفتند : به این قرآن گوش ندهید و در آن [هنگام] سخنان بیهوده گویید».
قاری بايد صدای خود را به قرآن، خوش گرداند و اگر خوش صدا نباشد به اندازة توانایی، کوشش به خوش صدایی کند، زیرا رسول‌الله(ص) فرموده‌اند :
) لیس منّا من لم یتغنّ بالقرآن (
- قاری باید صدای خود را از شباهت به الحان آوازخوانان و فاسقان یا الحان یهود و نصاری در آوازهای دینی‌شان، دور دارد و با کوشش در خوش صدایی از تکلّف و تصنّع و کشش بی جا و فراوان خودداری کند.
- قاری و شنونده باید کوشش کنند تا آیات قرآن را تدبّر نمایند و معانی و مقاصد آن ها را دریابند؛ خداوند فرماید :
أَفَلاَ يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ(نساء و محمد / 82 و 24)
«آیا قرآن را تدبّر نمی‌کنند».
-هنگام قرا‍‍‍‍‍‍ءت، مستحب است به خاطر مبالغه در خشوع، ،خود راعمداًبه گریه انداخت تاعظمت خدای بزرگ را که قرآن، کلام او است به خاطر آورد.
- باید از مخالفت قرآن دوری گزید و از دستورات آن به اندازة توانایی پیروی کرد، زیرا قرآن در قیامت، برای چنین شخصی حجت و نور و شفا خواهد بود.
اما،اگر کسی با آنکه قرآن می‌خواند، از اوامر و دستورات آن سرپیچی نماید و مرتکب ممنوعات قرآن شود، قرآن در قیامت بر ضد او و سبب لعنت و افزونی کوری و ظلمتش خواهد بود.
لذا یکی از پیشینیان گفته است :
«چه بسیار قاری قرآن که قرآن، آنان را لعنت می‌کند».
یک شخص مسلمان را شایسته نیست؛  حداقل چهل روز یکبار، قرآن را ختم نکند و سنت است هر روز یک جزء بخواند اگر نتوانست، هر روز ده آیه بخواند تا از غفلت‌زدگان به حساب نیاید.
مستحب است قاری هنگام ختم قرآن دعا کند و خویشان و نزدیکان خود را حاضر سازد تا در دعا کردن با او شرکت جویند، زیرا این وقت ، از اوقات استجابت دعا و نزول رحمت پروردگار است.
باید قراءت قرآن به خاطر خدا باشد؛ چون از بزرگ ترین عبادات است و عبادت را نباید برای غیر خدا قرار داد.
حرام است قراءت به غرض دیگری یا به خاطر اُجرت باشد.اگر به کسی قرآن بياموزد، مکروه است از آن شخص اُجرت بگیرد و گفته شده: حرام است.
مجادله و اختلاف در قرآن، مؤکداً حرام می‌باشد؛ حتی اگر چیزی از قرآن بر کسی مشکل نمود، برای رفع آن به کتب تفسیر مراجعه کند، یا از دانشمندان بپرسد. اگر دو نفر در موردی از قرآن با یکدیگر اختلاف داشتند، می‌باید از اختلاف دست کشیده و از آنجا برخیزند. رسول‌الله(ص)در این باره فرموده‌اند :
«لاتماروا فی القرآن فإن ألمراء فیه کفر» (مسند احمد).
«در قرآن منازعه نکنید زیرا منازعه در آن کفر است».
و فرموده‌اند :
«أقرء و ألقرآن ما أئتلفت علیه قلوبکم، فإذا أختلفتم فی شیء منه فقوموا عنه» (صحیح بخاری)
«تا زمانی که دلهايتان با یکدیگر بر قرآن جمع است قرآن را بخوانید و هرگاه در چیزی از آن اختلاف کردید از آنجا برخیزید».